Overlijden – Veelgestelde vragen

Hoe moet ik een overlijden melden?

Als uw dierbare is overleden is er geen haast. Neem de tijd en de rust. Als u eraan toe bent belt u een (huis)arts, deze zal komen en het overlijden vaststellen en de behorende papieren invullen en bij u achterlaten. Dan belt u Hommage, dit mag 24 uur per dag op 0616698767. (De overlijdenspapieren van de arts heeft Hommage nodig om alles te kunnen gaan regelen.)

Wie doet aangifte van overlijden?

De wet zegt dat iedereen die ‘kennis heeft van het overlijden’ aangifte kan doen. Meestal doet Hommage dit voor nabestaanden, maar sommige mensen willen dit zelf doen, de naam van degene die aangifte doet komt namelijk op de overlijdensakte te staan. Voor sommige mensen is het een belangrijke stap in hun rouwproces om zelf aangifte te doen. Bij het doen van de aangifte moet u de door de arts verkregen verklaring van overlijden overleggen. Was de overledene getrouwd kan ook het trouwboekje meegenomen worden.

De aangifte dient voor de uitvaart gedaan te worden, u krijgt dan een akte van overlijden en het verlof tot begraven of cremeren mee. De akte van overlijden heeft u nodig voor allerlei instanties, het verlof heeft Hommage nodig om de uitvaart te kunnen organiseren

Welke instanties krijgen automatisch bericht van overlijden?

De gemeente informeert automatisch diverse instanties over het overlijden van uw dierbare, zoals:

  • Belastingdienst
  • Grote pensioenfondsen
  • Ziektekostenverzekeraars

In verband met uitkeringen:

  • De Sociale Verzekeringsbank (AOW, ANW)
  • Rijksdienst Wegverkeer
  • UWV (WW, Ziektewet, WAZ, WIA, WAO, Wajong)

Uiteraard doet de gemeente haar best om alles goed te verwerken. Helaas gaat soms toch iets fout en het is uw eigen verantwoordelijkheid om na te gaan of alle instanties daadwerkelijk geïnformeerd zijn.

Indien na enkele weken nog niets gehoord is van instanties, neem dan zelf contact op. Een aantal afdelingen binnen de gemeente wordt bijna altijd ook in kennis gesteld, zoals : WOZ, rioolrecht en afvalstoffenheffing.

Wat is het verschil tussen natuurlijke en niet natuurlijke dood?

Het overlijden kan een natuurlijke (ouderdom of een ziekte) of een niet-natuurlijke oorzaak hebben (ongeluk of geweld). Als de arts twijfelt of weet dat er een niet-natuurlijke doodsoorzaak is, geeft hij geen verklaring van overlijden af maar schakelt hij de gemeentelijk lijkschouwer in. Als de gemeentelijk lijkschouwer meent dat er sprake is van een niet-natuurlijke dood, brengt de arts verslag uit aan de officier van justitie. Deze beslist of nader onderzoek van een politiearts of van het Nederlands Forensisch Instituut nodig is. Ook kan de politie onderzoek doen naar de omstandigheden en oorzaak van het overlijden. Als eventueel nader onderzoek is gedaan en de officier van justitie het niet nodig vindt om beslag op het lichaam te leggen of beslag langer te laten voortduren, geeft hij een zogenaamde ‘verklaring van geen bezwaar’ af. Aan de hand van de verklaring van geen bezwaar kan Hommage bij de gemeente een verlof tot begraven of cremeren aanvragen. Zonder een dergelijk verlof mag een houder van een begraafplaats of crematorium geen overledenen accepteren. 

Kan ik mijn lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap?

Ja, dat is mogelijk. Een lichaam dat ter beschikking is gesteld wordt gebruikt voor medisch-wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. Dankzij deze lichamen kunnen studenten het medisch vak leren en kunnen specialisten nieuwe operatietechnieken ontwikkelen. Wanneer iemand zijn of haar lichaam ter beschikking stelt zal er geen crematie of begrafenis plaatsvinden. Voor de nabestaanden kan dat best een grote impact hebben, daar komt nog eens bij dat ze binnen 24-uur afscheid zullen moeten nemen van de overledene.

Wie zijn/haar lichaam ter beschikking stelt aan de medische wetenschap, helpt daarmee aanstaande artsen en specialisten hun vakgebied te beheersen. U dient met uw huisarts of behandelend arts in het ziekenhuis een aantal stappen te doorlopen om hiervoor in aanmerking te komen.

Na overlijden wordt het lichaam direct overgebracht naar het ziekenhuis. Daar blijft het gedurende langere tijd, soms wel een paar jaar. Omdat het niet mogelijk is om in dit geval een uitvaart te plannen is het misschien mooi om een herdenkingsplechtigheid te organiseren. Hommage denkt graag met u mee.

Wanneer moet de uitvaart plaatsvinden?

De begrafenis of crematie mag niet eerder dan 36 uur na het overlijden plaatsvinden. Verder mag de begrafenis of crematie niet later plaatsvinden, dan uiterlijk op de zesde werkdag na die van het overlijden. De dag van overlijden telt niet mee. Hommage Uitvaarten helpt u bij het bepalen van de uiterste datum. Mochten er redenen zijn om van deze regel af te wijken, dient er toestemming gevraagd te worden aan de officier van justitie. Nabestaanden die in een ver buitenland verblijven kunnen dan in de gelegenheid gesteld worden om bij de uitvaart aanwezig te zijn. Hommage kan desgewenst dit uitstel voor u aanvragen.

Wanneer wordt er obductie gedaan?

Obductie is onderzoek van het lichaam na overlijden om de doodsoorzaak vast te stellen en om ziekteprocessen te onderzoeken. Het onderzoek wordt ook wel sectie, lijkopening, lijkschouw of autopsie genoemd. Het wordt uitgevoerd door een patholoog, dat is een arts die gespecialiseerd is in deze vorm van onderzoek. Bij obductie is sprake van zowel een uitwendig als inwendig onderzoek. De patholoog zal eerst een uitgebreid uitwendig onderzoek doen alvorens het inwendige onderzoek start. Het inwendige onderzoek is vrij omvangrijk, hierbij worden vrijwel alle organen van de overledene onderzocht. Ook is het mogelijk dat een onderzoek van de hersenen deel uitmaakt van de obductie. Net als bij een ‘gewone’ operatie wordt dit altijd op een zodanige wijze gedaan dat er achteraf vrijwel niets meer van te zien is, behalve hechtingen. Wanneer er geen sprake is van een vermoeden van een onnatuurlijke dood moet aan de nabestaanden altijd eerst toestemming worden gevraagd voor dit onderzoek.

Obductie wordt uitgevoerd om de exacte doodsoorzaak vast te stellen. Maar dat is niet de enige reden, men kan hiermee ook vaststellen of er sprake is van een erfelijke ziekte of een besmettelijke ziekte. Wanneer nabestaanden niet precies weten waaraan hun dierbare is overleden kan dit een negatieve invloed hebben op het rouwproces. Dit omdat men met vragen blijft zitten. Obductie is dan de methode om een antwoord te geven op alle vragen, daarnaast kan hierdoor worden gecontroleerd of de medische behandeling juist is geweest. Voor de overledene heeft het onderzoek natuurlijk geen betekenis meer, maar nieuwe patiënten kunnen in de toekomst wel profiteren van de lessen die van een obductie worden geleerd. Want voor artsen en wetenschappers helpt obductie bij het verbeteren van behandelingen en wetenschappelijk onderzoek. Een heel groot deel van de huidige medische kennis is ontleend aan studies van obductiemateriaal.

Wat is het verschil tussen obductie en sectie?

In medisch opzicht zit er eigenlijk geen verschil tussen obductie en sectie. Het verschil zit hem voornamelijk in de procedure. Bij obductie moeten nabestaanden toestemming geven. Sectie is een gerechtelijk onderzoek dat wordt gelast door de officier van justitie. Kortom het is een onderzoek waarvoor geen toestemming gevraagd hoeft te worden aan de familie. Dit gebeurt wanneer justitie een onnatuurlijke doodsoorzaak niet uitsluit. Doorgaans wordt sectie uitgevoerd door het Nederlands Forensisch Instituut.

Mag ik de overledene zelf verzorgen (afleggen), thuis opbaren en in de kist leggen?

U mag dit zelf doen. Het kan heel waardevol voor u zijn om de verzorging van uw dierbare samen te doen. Hommage zal u hierin begeleiden. Thuis opbaren kan altijd, ook als iemand in het ziekenhuis is overleden. Hommage helpt u bij de organisatie van een mooie opbaring en het in de kist leggen van uw dierbare.

Wat is balsemen? Wat is thanatopraxie?

Thanatopraxie is een lichte vorm van balseming die ervoor zorgt dat het ontbindingsproces tijdelijk wordt stilgezet. Het lichaam van een overledene kan door thanatopraxie voor een aantal dagen weer een natuurlijke uitstraling krijgen. De cosmetische effecten van thanatopraxie kunnen nabestaanden helpen bij het afscheid nemen. Sinds januari 2010 is thanatopraxie bij wet toegestaan in Nederland. Inmiddels is er sinds 2017 in Nederland ook een andere, vriendelijkere manier van opbaring, deze manier heet Bio Sac 200. Een balseming of koeling is dan niet nodig. Lees hier meer over de mogelijkheden van opbaren zonder koelen met de Bio Sac 200 methode.

Hoe werkt balsemen? Hoe werkt thanatopraxie?

Bij thanatopraxie wordt een opening gemaakt in de lies of de hals. Via de slagader wordt een vloeistof met conserverende werking in de intacte bloedbaan gebracht, terwijl het nog aanwezige bloed via een ader wordt afgevoerd. De thanatopracteur masseert tijdens het injecteren de ledematen om een goede verdeling van de vloeistof in het vaatstelsel te bevorderen. Ook worden vocht en bloed afgevoerd uit de holle organen, lichaamsholtes en het spijsverteringskanaal.

De hoeveelheid en de samenstelling van de vloeistof die wordt ingebracht is afhankelijk van het postuur van de overledene en de doodsoorzaak. Gemiddeld wordt er tussen de vijf en tien liter vloeistof gebruikt. Bij de behandeling hoort ook het verzorgen en herstellen van het uiterlijk van de overledene. De totale behandeling draagt bij aan een optimale toonbaarheid van de overledene.

Doordat het bloed uit het lichaam wordt vervangen door een vloeistof met een conserverende werking wordt het normale ontbindingsproces vertraagd met maximaal tien dagen. Het vochtgehalte blijft op peil wat ervoor zorgt dat het gezicht niet smaller wordt en het lichaam een natuurlijke kleur houdt. De overledene blijft hierdoor toonbaar en kan tot het moment van de uitvaart worden opgebaard zonder koeling en bij kamertemperatuur. Thanatopraxie is te verdelen in twee gebieden: de tijdelijke conservering en het cosmetisch gedeelte (het ‘restaureren’ van een overledene en het opmaken).

Hommage heeft uitstekende samenwerkingspartners, ervaren balsemers oftewel thanatopracteurs. Hommage adviseert u graag in de keuze van wel of niet balsemen.

Wat zijn de voordelen van lichte balseming/thanatopraxie?

  • De overledene hoeft niet gekoeld te worden
  • Het lichaam is niet ijskoud
  • Er is geen rumoerig koelapparaat
  • Het lichaam is hygiënisch, zacht en ”aaibaar”
  • De overledene is niet lijk-bleek
  • De natuurlijke huidskleur keert terug
  • Mogelijke lijkvlekken worden teruggedrongen
  • Paarse oren en nagels krijgen hun natuurlijke kleur weer terug
  • De overledene hoeft niet perse in bed of in liggende houding te worden opgebaard
  • De behandeling kan onder voorwaarden thuis worden uitgevoerd

Mag ik bij een balseming/thanatopraxie aanwezig zijn?

Als u dit wenst mag u bij de behandeling aanwezig zijn. De balsemer, thanatopracteur zal alle stappen die hij gaat verrichten vooraf uitleggen. Hommage neemt vooraf globaal het proces met u door zodat u zelf een inschatting kunt maken of u hierbij graag aanwezig wilt zijn.

Kan balseming/thanatopraxie ook thuis plaatsvinden?Ja dit kan. Hommage werkt samen met thanatopracteurs die beschikken over alle materialen om een balseming thuis of een andere wenselijke locatie te doen. De overledene hoeft niet vervoerd te worden en kan thuisblijven.

Wat is Bio Sac 200?

Bio Sac 200 is een non-invasieve (dus er hoeft niet in het lichaam geprikt of gesneden te worden), natuurlijke en ecologische conserveringstechniek. Het is een manier om de overledene goed te houden, zonder dat er een koelplaat of koelcel nodig is. Het is een heel vriendelijke manier van opbaren, de overledene blijft makkelijk aan te raken omdat hij niet zo koud wordt. Hier kunt u een filmpje zien waarin een en ander goed wordt uitgelegd. Lees hier meer informatie over opbaren zonder koelen met de Bio Sac 200 methode of bekijk deze video.

Moet iemand in de eigen woonplaats gecremeerd of begraven worden?

U mag, ongeacht waar u woont, in elk crematorium in Nederland gecremeerd worden en u hoeft niet in de eigen woonplaats begraven te worden. Nederland kent gemeentelijke en bijzondere begraafplaatsen. De beheerders van een bijzondere begraafplaats (joods, rooms-katholiek of protestants) kunnen personen van andere gezindten weigeren. Op kleine parochiekerkhoven zullen over het algemeen alleen leden van de eigen parochie begraven worden.

Wat is het verschil tussen een algemeen graf en een eigen graf?

Algemeen graf

In een algemeen graf liggen drie of vier personen bij elkaar. Deze personen hoeven geen familie van elkaar te zijn, sterker nog, meestal hebben ze elkaar bij leven niet eens gekend. Tussen de overledenen zit een laag zand van ongeveer 50 centimeter. Ze worden begraven op volgorde van overlijden. Na 10 jaar kan het graf worden geruimd.

Eigen graf

Met een eigen graf, ook wel huurgraf of familiegraf genoemd, bepaalt de rechthebbende wie er in het graf komen te liggen. Meestal zijn dit twee of drie personen. De huurperiode is doorgaans 20 jaar, met de mogelijkheid dit later te verlengen. Ook komen perioden van 25, 30, 40 of meer jaren voor of wordt het zelfs voor 100 jaar afgekocht.

Mag ik zelf een kist maken?

Ja, dat mag. Er zijn wel bepaalde voorschriften voor wat betreft afmetingen en materialen. Het enige dat de wet over de kist zegt, is dat deze niet vervaardigd mag zijn van kunststoffen of metalen. Begraafplaatsen en crematoria kunnen bepaalde voorschriften hanteren wat betreft de afmetingen van de kist.

Mag je ook zonder kist begraven of gecremeerd worden?

Ja dat mag. Er mag ook een ander omhulsel gebruikt worden, bijvoorbeeld een lijkwade, mits deze vervaardigd is van afbreekbaar materiaal. Het is niet toegestaan het lichaam onbedekt te laten.

Mag ik mee naar de ovenruimte bij een crematie?

Ja dit is toegestaan. Voor veel nabestaanden is dit een waardevol moment in het rouwproces. De medewerkers van het crematorium en Hommage zullen u hierbij tot steun zijn en u in dit proces begeleiden, en u alles stap voor stap uitleggen.

Is een rouwauto verplicht?

De wet bevat geen enkel voorschrift betreffende het vervoer naar begraafplaats of crematorium. Dat wil niet zeggen dat élk vervoermiddel óveral is toegestaan. Gemeentes zijn vrij, in het kader van de Algemene Politie Verordening, hier regels over op te stellen. Mocht u een bijzondere wens hebben aangaande het rouwvervoer zoekt Hommage voor u uit of dit vervoersmiddel is toegestaan.

Wat gebeurt er met bloemen na een uitvaart?

U bepaalt zelf wat u met de bloemen wilt doen. Bij een begrafenis vinden mensen het vaak mooi om met de bloemen het gesloten graf te bekleden, de bloemen kunnen dan langzaam indrogen. Bij een crematie worden de bloemen op een daarvoor bestemd terrein bij het crematorium gelegd als u ze niet meeneemt. Maar uiteraard is het mogelijk om de bloemen mee naar huis te nemen, ze aan een bijzonder doel te geven (bijvoorbeeld de afdeling van het verzorgingshuis waar uw dierbare een tijd heeft gewoond). Ook kunt u bijvoorbeeld een ieder bij het naar huis gaan een bloem uit het bloemstuk mee laten nemen. Dat wordt vaak als heel waardevol ervaren, is mijn ervaring. Het is zo zonde om de meestal schitterende creaties achter te laten in het bloemenrek bij het crematorium, of op een strooiveld waar wellicht voor u onbekende mensen liggen.